http://update.se-ed.com     หน้าแรก    ฉบับก่อน      แนะนำ     ติดต่อเรา     สมาชิก     ซีเอ็ด      

ฉบับ 228 กันยายน 2549 ประจำฉบับ   o บอกกล่าว   o จดหมายถึงบ.ก.   o มองโลก   o มองไทย   o Space Hotline   o คุยกับชัยคุปต์   o นักวิทย์รุ่นเยาว์   o ประลองปัญญา   o เรื่องจากปก   o บทความ/สารคดี โปรดแจ้ง E-Mail ของคุณ เพื่อรับจดหมายข่าว Subscribe     Unsubscribe   Powered by YourMailinglist Provider.com

เรื่องจากปก #228                  พลูโต จากผู้น้อยในดาวเคราะห์ สู่ผู้ยิ่งใหญ่แห่งดาวเคราะห์แคระ           ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา นักดาราศาสตร์มีความคิดแปลกแยกแตกต่างกันในเรื่อง ของสถานะของดาวพลูโตว่า พลูโตไม่น่าจะเป็นดาวเคราะห์เหมือนดาวเคราะห์อีกแปดดวงในระบบสุริยะของเรา การถกเถียงเรื่องนี้เพิ่งจะจบลงอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2549 ที่ผ่านมา เมื่อคณะนักดาราศาสตร์ได้ลงมติยอมรับนิยามใหม่ของดาวเคราะห์ และด้วยคำนิยามใหม่นี้เองที่ทำให้ ดาวพลูโตเป็นสมาชิกดวงแรกของดาวเคราะห์แคระ    การประชุมที่ปราก             สหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (International Astronomy Union : IAU) ได้จัดให้มีการประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหพันธ์ดาราศาสตร์สากลครั้งที่ 26 (IAU General Assembly) ขึ้นที่กรุงปราก ประเทศสาธารณรัฐเชก ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2549 ซึ่งมีนักดาราศาสตร์มากกว่า 2,500 คน เข้าร่วม โดยนอกเหนือจากหัวข้อการประชุมเชิงวิชาการอื่นๆ แล้ว ประเด็นเรื่องการกำหนดนิยามของดาวเคราะห์เป็นหัวข้อหนึ่งในการประชุมครั้งนี้ด้วย         ภายหลังจากการ ถกเถียงกันเป็นเวลาแปดวัน ก็มีการสรุปบทนิยามสุดท้ายเพื่อให้ลงมติกัน โดย มติที่เกี่ยวกับนิยามดาวเคราะห์มีสอง หัวข้อ คือ หัวข้อ 5A นิยามของดาวเคราะห์ (Definition of “planet”) และ 6A นิยามของวัตถุชั้นพลูโต (Definition of Pluto-class objects) การลงมติกระทำโดยนักดาราศาสตร์ที่ต้องอยู่ในวันที่มีการลงมตินั้น ซึ่งมีนักดาราศาสตร์ที่อยู่ร่วมลงมติรวม 424 คน โดยแต่ละคนจะได้บัตรลงคะแนนสีเหลืองจากทางเข้า สมาชิกของ IAU จะลงคะแนนโดยการชูบัตรนี้ขึ้นเพื่อนับคะแนน และผลการลงมติก็สรุปว่า นิยามข้อ 5A และ 6A ผ่านการยอมรับ ทำให้มีการกำหนดคำนิยามดาวเคราะห์ขึ้นมาใหม่   วัตถุสามแบบของระบบสุริยะ           มติข้อ 5A ได้กำหนดให้ดาวเคราะห์และวัตถุต่างๆ ในระบบสุริยะของเรามีอยู่สามกลุ่มด้วยกัน โดยกำหนดไว้ดังนี้         1. ดาวเคราะห์ (planet) คือวัตถุท้องฟ้าที่ (a) อยู่ในวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ (b) มีมวลมากพอที่จะทำให้แรงดึงดูดของตัวเองเอาชนะแรงจากวัตถุแข็งจนทำให้เกิดรูปร่างเชิงสมดุลอุทกสถิต (รูปร่างเกือบกลม) และ (c) สามารถทำให้ปราศจากวัตถุอื่นในอาณาบริเวณวงโคจรของมัน        2. ดาวเคราะห์แคระ (dwarf planet) คือวัตถุท้องฟ้าที่ (a) อยู่ในวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ (b) มีมวลมากพอที่จะทำให้แรงดึงดูดของตัวเองเอาชนะแรงจากวัตถุแข็งจนทำให้เกิดรูปร่างเชิงสมดุลอุทกสถิต (รูปร่างเกือบกลม) (c) ไม่สามารถทำให้ปราศจากวัตถุอื่นในอาณาบริเวณ วงโคจรของมัน และ (d) ไม่ใช่ดาวบริวารของดาวเคราะห์        3.  วัตถุอื่นๆ ที่เหลือซึ่งโคจรรอบ ดวงอาทิตย์ จะอ้างถึงเป็น “วัตถุขนาดเล็กของระบบสุริยะ” (Small Solar System Bodies)         โดยคำว่า สมดุลอุทกสถิตหมายถึง แรงดึงดูดที่ดึงให้ตัวดาวเคราะห์ยุบตัวลงสมดุลกับแรงดันจากภายในดาวเคราะห์จนทำให้มันคงรูปอยู่ได้ ซึ่งจะมีลักษณะเป็นรูปทรงกลม วัตถุสามแบบในระบบสุริยะของเราภายหลังการจัดหมวดหมู่ใหม่        เพื่อความชัดเจนในตัวนิยาม จึงขอนำคำนิยามภาษาอังกฤษของ IAU มาลงให้ทราบกันด้วย ดังนี้        (1) A planet is a celestial body that (a) is in orbit around the Sun, (b) has sufficient mass for its self-gravity to overcome rigid body forces so that it assumes a hydrostatic equili- brium (nearly round) shape, and (c) has cleared the neigh- bourhood around its orbit.         (2) A dwarf planet is a celestial body that (a) is in orbit around the Sun, (b) has sufficient mass for its self-gravity to overcome rigid body forces so that it assumes a hydrostatic equilibrium (nearly round) shape, (c) has not cleared the neighbourhood around its orbit, and (d) is not a satellite.        (3) All other objects orbiting the Sun shall be referred to collectively as “Small Solar System Bodies”.        จากนิยามข้างต้นนี้เอง ทำให้พลูโตไม่ใช่ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะของเราอีกต่อไป เนื่องจากในแนวโคจรของดาวพลูโตมีทั้งดาวเนปจูนและวัตถุในแถบ ไคเปอร์อยู่ด้วยซึ่งขัดกับลักษณะการเป็นดาวเคราะห์ในข้อ c และมีข้อกำหนดในมติ 6A เกี่ยวกับดาวพลูโตดังนี้         “พลูโตเป็นดาวเคราะห์แคระตาม นิยามข้างต้น และถือเป็นต้นแบบของหมวดใหม่ของวัตถุทรานส์-เนปจูเนียน” (วัตถุในระบบสุริยะของเรา ที่โคจรรอบดวงอาทิตย์โดยมีระยะห่างเฉลี่ยจากดวงอาทิตย์มากกว่าดาวเนปจูน)         “Pluto is a dwarf planet by the above definition and is recognized as the prototype of a new category of trans-Neptunian objects.”                                                โดย... ไพรัตน์ ยิ้มวิลัย อ่านเรื่องทั้งหมด พร้อมภาพประกอบได้จากนิตยสาร UpDATE ฉบับ 228 กันยายน 2549 พบกับเรื่องนี้ได้ที่ : http://update.se-ed.com/228/pluto-dwarf-planet.htm กลับไปหน้าเรื่องจากปก   UpDATE นิตยสารรายเดือน ราคาฉบับละ 75 บาท http://update.se-ed.com อัตราสมาชิก 12 ฉบับ 825 บาท จัดพิมพ์โดย บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด(มหาชน) อาคารเนชั่นทาวเวอร์ ชั้น 19 เลขที่ 46/87-90 ถ.บางนา-ตราด แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ 10260 โทร.0 2739 8111 โทรสาร 0 2739 8228 E-mail : update@se-ed.com