http://update.se-ed.com     หน้าแรก    ฉบับก่อน      แนะนำ     ติดต่อเรา     สมาชิก     ซีเอ็ด      

ฉบับ 187 มีนาคม 2546 ประจำฉบับ   o บอกกล่าว   o จดหมายถึงบ.ก.   o มองโลก   o มองไทย   o Space Hotline   o คุยกับชัยคุปต์   o นักวิทย์รุ่นเยาว์   o ประลองปัญญา   o เรื่องจากปก   o บทความ/สารคดี บอกรับจดหมายข่าว โปรดแจ้ง E-Mail ของคุณ Subscribe     Unsubscribe   Powered by YourMailinglist Provider.com   ดูจดหมายข่าวเก่า   Web Visited

เรื่องจากปก #187                 วิทยาศาสตร์ของเรื่องปวดหัว (ฉบับย่อ)          อาการปวดหัวของแต่ละคนอาจไม่เหมือนกันบางคนปวดร้าวไปทั้งหัว บางคนปวดอยู่ข้างหนึ่ง ส่วนอาการปวดหัวของนักทำรายการสารคดีนาม เฮนรี ชิฟเฟอร์ นั้น มันเริ่มต้นอย่างนุ่มนวล จากความรู้สึกเบาโหวงที่ศีรษะ ซึ่งเฮนรีบอกว่าเป็นเหมือนช่วงเวลาแห่งความสุข  แต่ 15 นาทีหลังจากนั้น การมองเห็นของเฮนรีก็แปรเปลี่ยน เขาเห็นประกายระยิบระยับที่ฝาผนัง มันช่างแวววาวเสียจนทำให้เขามองอะไรไม่เห็น ในตอนนี้เขายังไม่มีอาการปวดหัว แต่เมื่อใดที่เริ่มเห็นประกายระยิบระยับ ก็เริ่มต้น “นับถอยหลัง” เข้าสู่อาการปวดหัวได้เลย        หากเฮนรีไม่รีบรับประทานยาอย่างทันทีทันควันละก็ เขาก็จะมีอาการแบบเดียวกับที่อเมริกันชนอีก 28 ล้านคนรู้จักและคุ้นเคยเป็นอย่างดี ก่อนหน้านี้ไม่นาน ผู้ที่มีอาการปวดหัวไมเกรนเป็นโรคประจำกายเช่นเดียวกับเฮนรี ไม่มีทางเลือกใดๆ เลยนอก-จากนอนพักบนเตียงในห้องที่มืดสลัว แล้วปล่อยให้เวลาเป็นเครื่องเยียวยาอาการปวด ซึ่งส่วนใหญ่ต้องใช้เวลาหลายวัน อันที่จริงแพทย์ก็อาจจ่ายยาระงับปวดอย่างแรงแก่คนไข้ได้ แต่หากใช้ยาเป็นประจำก็จะยิ่งทำให้อาการปวดในคราวต่อๆ ไปย่ำแย่ลงไปอีก         แต่ในตอนนี้ผู้ป่วยไมเกรนเริ่มจะมีความหวังขึ้นมาบ้างแล้ว เมื่อปัจจุบันเรามียาที่จะมาควบคุมอาการปวดไมเกรนให้อยู่ในที่ในทางของมัน โดยยานี้ช่วยลดโอกาสที่จะเกิดอาการปวดไมเกรนลง หรือไม่ปวดอีกเลย นอกจากนี้นักวิทยา- ศาสตร์ยังเริ่มต้นค้นหาและเปิดเผยรายละเอียดอันซับซ้อนของสารเคมีต่างๆ และเรื่องเกี่ยวกับสรีรวิทยาเชิงไฟฟ้าของสมอง ซึ่งทำให้เรารู้มากขึ้นเกี่ยวกับอาการปวดหัวแบบอื่นๆ ด้วย         โดยปกติแล้ว อาการปวดหัวจะถูกแบ่งออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ คือ ปวดหัวแบบปฐมภูมิ หมายถึงอาการปวดหัวเนื่องจากปวดที่หัว กลุ่มที่สองคือ ปวดหัวแบบทุติยภูมิ หมายถึงอาการปวดหัวที่มีสาเหตุจากความเจ็บป่วยอื่น หรือเกิดจากอุบัติเหตุ ซึ่งหากค้นหาต้นเหตุพบ และรักษาที่ต้นเหตุนั้นๆ อาการปวดหัวชนิดนี้ก็อาจหายไปได้ ตัวอย่างของการปวดหัวแบบนี้ก็เช่น ปวดหัวเนื่องจากติดเชื้อแบคทีเรีย เมื่อแพทย์จ่ายยาปฏิชีวนะให้รับประทานสักระยะ อาการปวดหัวก็จะหายไป สำหรับตัวอย่างที่รู้จักกันดีของอาการปวดหัวแบบปฐมภูมินั้นก็คือ ปวดหัวเนื่องจากความเครียด ซึ่งสามารถรักษาให้หายได้ด้วยการกินยาแก้ปวดหรือนอนหลับให้สนิทสักตื่นเท่านั้น         ถอยหลังกลับไปราวคริสต์ศตวรรษที่ 16 แพทย์ชาวอังกฤษนามว่า โทมัส วิลลิส ได้ตั้งข้อสังเกตว่า อาการปวดหัวนั้นเกิดจากการที่เลือดไหลอย่างรวดเร็วไปยังสมอง เขาเสนอทฤษฎีว่า การที่เส้นเลือดพองตัวอย่างปัจจุบันทันด่วนเป็นเหตุให้เกิดความกดดันต่อเซลล์ประสาทที่อยู่ใกล้เคียง และกระตุ้นให้เกิดความเจ็บปวด แนวคิดของคุณหมอวิลลิสนี้ใช้เป็นคำอธิบายถึงสาเหตุของไมเกรนได้เป็นอย่างดี         แต่เทคโนโลยีใหม่ๆ สองอย่างในช่วง 20 ปีที่ผ่านมาได้เปลี่ยนแนวคิดนี้ไป อย่างแรกคือ เทคโนโลยีการสร้างภาพ ที่ช่วยให้แพทย์สามารถศึกษาการไหลเวียนของเลือดในสมองของคนเป็นๆ อย่างที่สองคือ นักวิทยาศาสตร์ได้ข้อมูลจากการศึกษาปลายประสาทที่ฝังตัวอยู่ที่เยื่อหุ้มสมองชั้นนอก และด้วยข้อมูลเหล่านี้ ทำให้นักวิจัยสามารถสรุปได้ว่า ลำดับการเกิดไมเกรนนั้นไม่ได้ตรงไปตรงมาอย่างที่เคยคิดกัน  ปลายประสาทที่เยื่อหุ้มสมองจะเป็นตัวเริ่มต้น แล้วปลดปล่อยโปรตีนที่ทำให้เส้นเลือดขยายตัว และทำให้เซลล์ประสาทอยู่ในภาวะถูกกระตุ้น  หรือจะพูดอีกอย่างก็คือ การพองตัวของเส้นเลือดเป็นผลจากไมเกรน ไม่ใช่ต้นเหตุที่ทำให้เกิดไมเกรนอย่างที่เคยเชื่อกัน แต่การระบุว่าอะไรเป็นตัวกระตุ้นระบบประสาทจนทำให้อาการไมเกรนกำเริบนั้น แต่สิ่งที่กระจ่างออกมาแล้วก็คือ สมองของผู้ป่วยไมเกรนนั้นมีความไวต่อสิ่งที่มากระตุ้นมากกว่าสมองคนปกติ ทำให้คนเหล่านี้ไม่สามารถทนในสิ่งที่คนปกติทั่วไปทนได้         ยาที่รักษาอาการไมเกรนตัวแรกที่ผ่านการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาของสหรัฐฯ เมื่อ พ.ศ. 2536 คือ ยาซูมาทริปแทน (sumatriptan) ซึ่งเป็นยาที่เลียนแบบการทำงานของสารสื่อประสาทที่ชื่อ เซโรโทนิน เซโรโทนินนี้มีบทบาทหลายประการในสมอง รวมทั้งทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์และความเจ็บปวด ในกรณีของไมเกรนนั้น ยานี้ไปยับยั้งการหลั่งโปรตีนจากปลายประสาทที่อยู่บริเวณเยื่อหุ้มสมองชั้นนอก เมื่อไม่มีโปรตีนมากระตุ้น ก็ไม่มีอาการปวด         จากนั้นก็มีการพัฒนาตัวยาต่อมา กลายเป็น ทริปแทนส์ ที่ช่วยให้ชาวไมเกรนหายปวดหัวได้อย่างมีประสิทธิภาพกว่า แต่ฤทธ์ของยานี้ก็อยู่ได้ไม่นานนัก นอกจากนี้ตัวยาเองยังมีผลข้างเคียงเกี่ยวกับโรคหลอดเลือดหัวใจ ถึงกระนั้น ทริปแทนส์ก็ได้ทำให้ผู้ป่วยไมเกรนหลายล้านคนในอเมริกามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น         นอกจากนี้ผู้ป่วยไมเกรนหลายคนยังบอกว่า วิธีการอื่นๆ เช่น โยคะ  นั่งสมาธิ ก็ช่วยควบคุมอาการปวดหัวไม่ให้ลุกลามได้ วิธีการเหล่านี้ใช้ได้ผลดีกับผู้ที่ปวดหัวจากความตึงเครียด นอกจากนี้พบว่า สารโบทอกซ์ (สารพิษจากแบคทีเรียที่พบในอาหารกระป๋อง) ที่ปัจจุบันนำมาใช้เสริมความงาม ใช้ฉีดเข้าใต้ผิวหนังเพื่อลบรอยเหี่ยวย่นบนใบหน้า ก็ช่วยควบคุมอาการปวดหัวได้ ซึ่งขณะนี้นักวิจัยก็กำลังศึกษาถึงเรื่องนี้อยู่         แม้ว่ายาที่กล่าวมานี้จะช่วยป้องกันอาการไมเกรนได้ แต่ก็ไม่สามารถรักษาให้หายขาด แต่นักวิทยาศาสตร์ก็ยังไม่หมดหวัง พวกเขายังคงพยายามคิดค้นหาการรักษาที่สามารถจัดการโดยตรงที่ระบบประสาทที่อ่อนไหวเหล่านั้น แต่ก็ยังดีอยู่อย่างที่ว่า อาการปวดไมเกรนจะลดลงตามอายุที่เพิ่มขึ้น จากการศึกษาพบว่า ช่วงอายุที่เป็นไมเกรนมากที่สุดคือ ช่วงอายุ 35-45 ปี และจะพบน้อยลงเรื่อยๆ เมื่ออายุมากขึ้น         ระหว่างที่กำลังรอวิทยาการใหม่ๆ ที่จะมาปราบไมเกรนให้อยู่หมัดเผยโฉมขึ้น ทั้งผู้ป่วยและแพทย์ก็คงต้องลองผิดลองถูกกันไปก่อน เพื่อหาวิธีการรักษาที่เหมาะสมกับตนเอง เหมือนที่เฮนรี ชิฟเฟอร์ใช้วิธีการผสมผสานระหว่างการใช้ยากับการเปลี่ยนวิถีชีวิตความเป็นอยู่ใหม่ ซึ่งเฮนรี่เองก็บอกว่า ดูๆ แล้วก็สนุกดีอยู่เหมือนกันที่มาเล่นเอาเถิดเจ้าล่อกับไมเกรนอยู่อย่างนี้         รู้เขา (ไมเกรน) รู้เรา โอกาสชนะในสงครามระหว่างเรากับไมเกรนก็มีมากกว่าครึ่งแล้วจริงไหม?                                                 โดย... คาลลิสโต อ่านเรื่องราวฉบับสมบูรณ์พร้อมภาพประกอบได้จากนิตยสาร UpDATE ฉบับ 187 มีนาคม 2546 พบกับเรื่องนี้ได้ที่ : http://update.se-ed.com/187/headache.htm กลับไปหน้าเรื่องจากปก   UpDATE นิตยสารรายเดือน ราคาฉบับละ 60 บาท http://update.se-ed.com อัตราสมาชิก 12 ฉบับ 720 บาท จัดพิมพ์โดย บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด(มหาชน) อาคารเนชั่นทาวเวอร์ ชั้น 19 เลขที่ 46/87-90 ถ.บางนา-ตราด แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ 10260 โทร.0-2751-5800, 0-2751-4175 โทรสาร 0-2751-5059 E-mail : update@se-ed.com