 |
||||
|
|
|
|||
ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์เป็นการวาดภาพอีกแขนงหนึ่งที่ใช้ประกอบการศึกษาอย่างมีระบบระเบียบเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต ใช้ประกอบรายงาน การเสนอผลงานวิชาการ การบรรยาย ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์จะมีลักษณะเฉพาะที่แตกต่าง จากภาพวาดทั่วไป กล่าวคือ ภาพวาดวิทยาศาสตร์เป็นการถ่ายทอดรายละเอียดของตัวอย่างที่มีอยู่จริงให้เหมือนจริง ถูกต้องทั้งลักษณะ ขนาด สัดส่วน และไม่ตกแต่งให้สวยงามจนผิดเพี้ยน ในขณะที่ภาพวาดโดยทั่วไป อาจเน้นที่การถ่ายทอดโทนสี ถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกของศิลปิน อาจไม่เหมือนจริง ซึ่งบางครั้งผู้ดูภาพ ก็ต้องอาศัยการตีความ ทำความเข้าใจภาพอยู่มาก
นี่เป็นคำถามที่ถูกถามมากที่สุดในยุคที่วิทยาการทางภาพถ่ายก้าวหน้าไปมาก ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์นั้น ยังมีข้อได้เปรียบภาพถ่าย เนื่องจากภาพวาดสามารถแสดงกายวิภาคและสัณฐานที่ช่วยในการระบุชนิดของสิ่งมีชีวิตได้ ถือเป็นตัวแทนของกลุ่มประชากร ในขณะที่ภาพถ่ายเป็นตัวแทนของสิ่งมีชีวิตเพียงหน่วยเดียว ภาพวาดสามารถประมวลลักษณะหลายๆ หน่วยในแต่ละชนิดได้สมบูรณ์กว่า นอกจากนี้ ภาพวาดที่ดีสามารถแสดง รายละเอียดของชั้นเซลล์ เนื้อเยื่อ และแสดงอวัยวะที่ทับซ้อนกัน เช่น ภาพวาดทางการแพทย์ ภาพวาดสามารถเลือก แสดงรายละเอียดที่สำคัญ และละเว้นส่วนที่ไม่สำคัญได้ หรือประกอบชิ้นส่วนที่แตกหัก หลุดออกจากกันลงบนกระดาษ รวมทั้งจัดวางหลายๆ ชิ้นส่วน หลายมุมมองเข้ามาอยู่ในกรอบภาพเดียวอย่างลงตัวอย่างที่กล้องถ่ายภาพทำไม่ได้ และแม้จะมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ทำให้เราสามารถถ่ายภาพจากกล้องจุลทรรศน์ กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน และสามารถสร้างภาพด้วยคอมพิวเตอร์ได้ แต่ก็จำเป็นต้องมีการตีความ โดยอาศัยผู้เชี่ยวชาญก่อนที่จะเสนอผล ส่วนภาพวาดสามารถอธิบายขยายความได้โดยไม่ต้องมีการแปล
แม้จะเป็นภาพที่ใช้ในงานวิทยาศาสตร์ แต่เมื่อขึ้นชื่อว่าเป็นภาพวาด ก็ต้องถือเป็นงานศิลปะ เทคนิคที่ใช้ในการวาดภาพทางวิทยาศาสตร์จึงมิได้แตกต่างจากการวาดภาพในเชิงศิลปะแต่อย่างใด เพราะถึงแม้ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์จะเน้นที่ความถูกต้องเหมือนจริง ประกอบกับต้องมีข้อมูลที่ถูกต้องแม่นยำ เป็นหลักใหญ่ แต่ก็ต้องไม่ละทิ้งแง่มุมความสวยงามเชิงศิลป์ ภาพที่วาดจะต้องมีสมดุล สวยงามตามหลัก องค์ประกอบศิลป์เพื่อให้ภาพดูมีชีวิตชีวาและมีเสน่ห์ ทำให้ผู้อ่านเห็นภาพชัดเจน และจดจำภาพนั้นได้ เทคนิคปากกา หมึก เทคนิคสีน้ำ
นักวาดภาพวิทยาศาสตร์นั้นเราเรียกว่า Scientific Illustartor บุคคลเหล่านี้อาจจะเป็นนักวิทยาศาสตร์ ผู้มีความสามารถด้านศิลปะ หรืออาจเป็นศิลปินผู้สนใจการถ่ายทอดงานในเชิงวิทยาศาสตร์ก็ได้ การวาดภาพวิทยาศาสตร์อาจเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างนักวิทยาศาสตร์กับศิลปิน โดยนักวิทยาศาสตร์จะดูแลในเรื่องของความถูกต้อง สัดส่วนเหมือนจริง ส่วนความสวยงามนั้นเป็นหน้าที่ของ ศิลปินซึ่งต้องแสดงศักยภาพอยู่ในกรอบของความเป็นจริง จึงอาจจะเรียกได้ว่า ศิลปินผู้วาดภาพวิทยาศาสตร์ คือ ผู้ถ่ายทอดความงามของความจริงให้เป็นที่ประจักษ์ นั่นเอง การวาดภาพวิทยาศาสตร์ เกิดและเจริญเติบโตขึ้นในโลกซีกตะวันตก ด้วยพัฒนาการอันยาวนาน จึงมีผลงานเป็นจำนวนมาก เท่าที่มีการสำรวจในอินเทอร์เน็ตพบว่ามีเว็บไซต์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการวาดภาพ ทางวิทยาศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็นแกลเลอรี่ส่วนตัวของศิลปินนักวาด ซึ่งทำขึ้นเพื่อโชว์ผลงานและรับวาดภาพทางวิทยาศาสตร์ รวมไปถึงเว็บไซต์ของสถาบันและองค์กรต่าง ๆ ที่เปิดสอนหลักสูตรการวาดภาพทางวิทยาศาสตร์ซึ่งมีอยู่มากมาย รวมทั้งมีการจับกลุ่มตั้งเป็นชมรม สมาคมซึ่งอาจมีแยกย่อยไปในสาขาเฉพาะ เช่น พฤกษศาสตร์ ส่วนในประเทศไทย การทำงานวาดภาพทางวิทยาศาสตร์แต่เดิมนั้นอยู่ในลักษณะกระจาย ต่างคนต่างทำอยู่ในสาขาที่ตนสนใจ ซึ่งบุคคลเหล่านี้อาจเป็นศิลปินที่สนใจ หรือเป็นนักวิชาการซึ่งทำวิจัยอยู่ตามสถาบันต่างๆ เท่าที่ทราบก็มีการเปิด การเรียนการสอนวิชานิทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ที่คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล และขณะนี้มีการรวมตัวกัน ของศิลปินนักวาดภาพและผู้สนใจศิลปะแขนงนี้ ในนามของ ชมรมนักวาดภาพวิทยาศาสตร์ธรรมชาติแห่งประเทศไทย (นววธท.) ชมรมมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นศูนย์กลางของนักวาดภาพด้านวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ และผู้รักการวาดภาพ เป็นงานอดิเรก ส่งเสริมและเผยแพร่ผลงานวาดภาพประกอบการศึกษาวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ส่งเสริมและพัฒนาบุคลาการนักวาดภาพวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ โดยเฉพาะในระดับเยาวชน อีกทั้งยังมุ่งหมายให้ ภาพวาดและการวาดภาพเป็นสื่อเพื่อเสริมสร้างความรักธรรมชาติและสรรพชีวิต และหากผู้อ่านท่านใดสนใจเข้าร่วมกิจกรรมกับชมรมนักวาดภาพวิทยาศาสตร์ธรรมชาติแห่งประเทศไทย ก็สามารถติดต่อได้ที่ชมรมฯซึ่งมีที่ทำการอยู่ที่ สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ สวนจิตรลดา กรุงเทพฯ 10303 โทรศัพท์ 0-2282-0665, 0-2282-1850 โทรสาร 0-2282-0665 รายละเอียดเพิ่มเติม อาจได้ในนิตยสาร โดย..นิสากร ปานประสงค์ |
ศิลปินใช้ภาพวาดเป็นสื่อถ่ายทอดสิ่งที่มองเห็นและรู้สึกออกมาเป็นภาพให้เราได้ชื่นชม
ภาพวาดได้กลายเป็นเครื่องมือบันทึกเรื่องราว ความเป็นมา ถูกใช้เพื่อประกอบคำอธิบาย ไขข้อข้องใจต่างๆ
ทำให้เรื่องราวที่ยากก็กลับกลายเป็นง่าย เมื่อใช้ภาพเข้ามาช่วย ภาพวาดจึงเข้าไปมีส่วนร่วมอยู่ในทุกสาขาวิชาการ
ไม่เว้นแต่ในแวดวงวิทยาศาสตร์ และเมื่อภาพวาดถูกนำมาใช้ประกอบเรื่องราวทางวิทยาศาสตร์
เราจึงเรียกภาพเหล่านั้นว่า ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์
ฉบับ 169 กันยายน 2544
